واژه فرانشیز

(به مبلغی از خسارت گفته می شود که به عھده بیمه گذار بوده و بیمه گر نسبت به آن تعھدی ندارد.) با اصطلاع فرانشیز ھمه بیمه گران و حتی بیمه گذاران آشنایی دارند و میدانند منظور از آن قسمتی از خسارت است که بیمه گر پرداخت نمیکند و به عھده بیمه گذار باقی میماند. فرانشیز تلفظ فرانسوی franchise است و به این کلمه در انگلیسی فرانچایز گفته میشود. ریشه این واژه لاتین است و به معنی معافیت و اغماض میباشد. در اصطلاح فنی بخشی از خسارت است که در رابطه بین بیمه گر و بیمه گذار از آن اغماض و صرفنظر میشود. با توجه به اینکه فرانشیز تقریباً در تمام انواع بیمه مطرح است به نظر میرسد بحث نسبتاً جامعی نسبت به آن خالی از فایده نباشد. در این بحث، ابتدا منظور از کلمه فرانشیز و موارد استفاده صحیح آن را بررسی میکنیم و سپس توجیه آن را مورد توجه قرار می دھیم و پس از آن اجرای فرانشیز را در سه دسته بیمه ھای اموال و اشخاص و مسئولیت توضیح می دھیم 1 -منظور از کلمه فرانشیز # در عمل منظور از این کلمه در رابطه بین بیمه گر و بیمه گذار میزانی از خسارت است که بھرحال به عھده بیمه گذار میباشد. مثلاً اگر در یک بیمه نامه رقم تعیین شده برای فرانشیز صدھزار ریال باشد این مبلغ از خسارت قابل پرداخت کسر خواھد شد. اگر خسارت سیصد ھزار ریال باشد بیمه گر دویست ھزار پرداخت خواھد کرد و اگر خسارت صدھزار ریال و یا کمتر باشد پرداختی صورت نخواھد گرفت. اما این ترتیب با معنای لغوی فرانشیز مطابقت ندارد. زیرا اگر معنای فرانشیز اغماض و یا صرف نظر کردن است بایستی از خسارت تا صدھزار ریال صرفنظر شود ولی اگر خسارت بیش از این مقدار بود تماما پرداخت گردد. در مثال بالا خسارت سیصد ھزار ریالی بایستی به طور کامل جبران شود. در کشور ما از ابتدا در مورد اجراء فرانشیز چنین اشتباھی صورت گرفته و در حال حاضر به صورت یک عرف مسلم درآمده است. اما اگر بخواھیم اصطلاحات را به جای خود به کار بریم روشی که ما عمل میکنیم در زبانھای انگلیسی و فرانسه معروف به deductible است که به انگلیسی دیداکتیبل و به فرانسه دودوکتیبل تلفظ میشود. 2 -انواع فرانشیز # در ادامه بحث با پیروی از عرف و با مسامحه فرانشیز را برای تمام مواردی که مبلغی از خسارت کسر میشود به کار خواھیم برد. اما انواع فرانشیز به شرح زیر است: الف) در بسیاری موارد فرانشیز رقمی معین و ثابتی است که از خسارت کسر میشود. ب) در بعضی موارد فرانشیز درصدی از مبلغ بیمه است و ھر قدر مبلغ بیمه بیشتر باشد فرانشیز به ھمان نسبت بالاتر خواھد بود. ج) در مواردی دیگر خسارت درصدی ثابت از خسارت است. به عبارت دیگر بیمه گذار براساس درصدی معین که معمولاً کوچک است با بیمه گر در تحم خسارت سھیم میشود. 3 -توجیه فرانشیز # فرانشیز یکی از مباحث مھم در مدیریت خطر است. اصولاً نیاز به پوشش ببیمه ای توجیه کننده رجوع بیمه گذار به بیمه گر است. یعنی بیمه گذار نگران ایجاد خسارتھایی است که تحمل آن از عھده او خارج باشد. بیمه گذار از خسارتھای کوچک واھمه ندارد. مثلاًاگر تصادف اتومبیل منجر به سائیدگی مختصر گلگیر و یا شکستن یک چراغ کوچک شود موجب نگرانی مالک آن نیست. او نگران حوادثی است که سبب وارد شدن خسارت چند میلیون ریالی برای خودش و ھمچنین طرف تصادف او شود و یا سبب بروز خسارت جانی گردد که بایستی ھزینه معالجه و دیه آن را بپردازد. گاھی برای یک شخص مثلاًراننده یا پزشک یا داروساز یا صاحب رستوران وضعیتی پیش میآید که زیان دیده با مراجعه به مراجع قضایی خسارتی از او مطالبه میکند که چند برابر ھمه داراییھای او است. جبران اینگونه خسارتھا جز از طریق بیمه و به کمک بیمه گران امکانپذیر نیست ولی اگر خسارت در حد فرانشیز باشد ھمه قادر به تحمل آن ھستند. صرفنظر از استدلال فوق توجیھات دیگری ھم برای اعمال فرانشیز وجود دارد از این قرار: الف) بھرحال وجود فرانشیز در ھمه بیمه نامه ھا مقدار قابل ملاحظه ای از تعھد بیمه گر می کاھد و ھمین میتواند موجب تخفیف و ارزانتر شدن حق بیمه شود. ب) وجود فرانشیز، اگر نه ھمیشه، بلکه در بسیاری موارد موجب توجه بیشتر بیمه گذار به رعایت تدابیر احتیاطی و از جمله مقررات رانندگی و ضوابط حرفھای میشود و این به سود جامعه است. ج) در بعضی موارد وجود فرانشیز موجب کاھش استفاده بیمه گذار از پوشش ببیمه ای میشود مثلاًدر بیمه درمان وجود فرانشیز مانع از مراجعات مکرر و صرفاً احتیاطی و ناشی از وسواس بیمه شده به مراکز درمانی و پزشک میشود. د) وجود فرانشیز مراجعات بیمه گذاران را برای دریافت خسارتھایی جزیی منتفی میکند و این خود در ھزینه ھای اداری بیمه گر اثر قابل ملاحظھای دارد. کاھش ھزینه ھای اداری نیز میتواند موجی برای ارزانتر شدن حق بیمه ھا باشد. 4 -فرانشیز در بیمه ھای اموال # صرفنظر از روشھایی که در کشور ما و یا در سایر نقاط متداول است اصولاً وجود فرانشیز در ھمه انواع بیمه توجیه منطقی دارد. برای اجتناب از طولانی شدن بحث طرز عمل شرکتھای بمیه را در بعضی از انواع رایج بیمه ھای اموال مورد توجه قرار دھیم. الف) در بیمه ھای آتش سوزی غالباً از اعمال فرانشیز خودداری میشود زیرا معمولاً خسارتھای آتش سوزی ارقام بزرگی را تشکیل میدھد و کسر مبالغ جزیی فرانشیز اثر قابل توجھی در روابط بیمه گر و بیمه گذار ندارد. فقط در پوششھایی که به عنوان خطرات اضافی در بیمه نامه ھای آتش سوزی ارایه میشود اعمال فرانشیز متداول است. مثلاً در بیمه زلزله فرانشیز 15 درصد خسارت است. ھمچنین در بیمه سیل و طوفان اعمال خسارت جزیی در مواردی دیده میشود. ب) در بیمه ھای باربری بیمھنامھای صادر میشود به نام بیمه با شرط که سابقاً به آن RISK ALL میگفتند در این نوع بیمه ھیچگونه فرانشیزی اعمال نمیشود. در بیمه با شرط B برای خسارات خصوصی فرانشیزی به صورت درصد وجود دارد که بر مبنای مبلغ بیمه اعمال میشود (مبلغ ھر بسته) ولی در این نوع بیمه برای خسارات مشترک یا جنرال فرانشیز اعمال نمیشود.

ج) معمولاً در بیمه ھای مھندسی فرانشیز قابل توجھی اعمال میشود. د) در بیمه بدنه اتومبیل فرانشیز به طور معمول وجود دارد و میزان آن بسته به نوع خسارت متغیر است. مثلاً برای خسارت کلی و یا جزیی رقم فرانشیز ممکن است ثابت یا درصد معینی از خسارت باشد. حتی برای بعضی اجزاء اتومبیل فرانشیز خاص معین میشود. 5 -فرانشیز در بیمه اشخاص بیمه ھای اشخاص # عمدتاً سه نوع ھستند که عبارتند از بیمه ھای عمر، حادثه، درمان الف) در بیمه ھای عمر فرانشیز نه متداول است و نه توجیه دارد. بیمه گذار علاقه مند است سرمایه بیمه عمر با مبلغ معین داشته باشد و لذا کسر مبلغی از آن بابت فرانشیز موردی ندارد. توجه داشته باشیم که اصولاً در بیمه عمر اطلاق خسارت به مبلغ بیمه نادرست است. به عبارت دیگر در بیمه عمر خسارتی وجود ندارد که ما سھمی از آن را بر عھده بیمه گذار بگذاریم. بیمه عمر نوعی رابطه مالی و به منظور ایجاد پسانداز برای دوران کھولت و یا برای بازماندگان است. ب) در بیمه ھای حادثه که خسارت نقص عضو و یا از کارافتادگی پرداخت میشود، قرار دادن مبلغی به عنوان فرانشیز از نظر فن و منطق ببیمه ای مانعی ندارد ولی معمول نیست و به ندرت در قراردادھای بیمه دیده میشود. حتی برای ھزینه معالجات که بعنوان تعھدی اضافی در بیمه حوادث متداول است، فرانشیز مطرح نیست. ج) در بیمه ھای درمان وجود فرانشیز به صورت یک قاعده و عرف مسلم درآمده است. در کلیه سیستمھای بیمه درمان فرانشیز به خصوص برای ھزینه ھای دارو و حقالزحمه پزشک وجود دارد. در این جا اشاره به یک نکته جالب در بیمه درمان ضروری است و آن اینکه در بیمه درمان شخص بیمه گذار است که در مورد لزوم مراجعه به پزشک و ایجاد ھزینه تصمیم میگیرد و بدیھی است که افراد از لحاظ وضعیت روحی متفاوت ھستند. بعضی به محض احساس ناراحتی با فرض وجود یک بیماری خطرناک بیدرنگ به یک یا چند پزشک و انجام دادن آزمایشات پزشکی اقدام میکنند. بعضی دیگر در مراجعه به پزشک اصولاً بیمیل ھستند. لذا وجود فرانشیز تا حدودی از مراجعات غیرضروری جلوگیری میکند. ناگفته نماند که در اغلب کشورھا بیمه گرانی ھستند، به خصوص بیمه گران تعاونی، که با دریافت حق بیمه دیگری فرانشیز را ھم تحت پوشش قرار میدھند و این رویه گرچه نوعی حمایت بیشتر از بیمه شدگان است ولی فرانشیز را منتفی میسازد. 6 -فرانشیز در بیمه ھای مسئولیت # بیمه ھای مسئولیت ھم در حقیقت نوعی از بیمه ھای اموال است. در ھمه بیمه ھای مسئولیت میتوان شرط فرانشیز را پیشبینی کورد. لذا بھتر است بین بیمه ھای مسئولیت اختیاری و بیمه ھای مسئولیت اجباری تفکیک قایل شویم. الف) در بیمه ھای مسئولیت اختیاری از ھر نوع که باشد بیمه گذار خود میتواند تا حد معینی که متناسب با وضعیت مالی و گستره فعالیت او است رقمی را به عنوان فرانشیز قبول کند به این ترتیب حق بیمه کمتری پرداخت نماید. بدیھی است خسارات کوچک که در حد فرانشیز باشد را بیمه گذار مستقیماً جبران میکند و بیمه گر تعھدی نخواھد داشت. ب) در بیمه ھای مسئولیت اجباری که بنا به مصالح اجتماعی و به حکم قانون برقرار میشود، وجود شرط فرانشیز قابل توجیه نیست. زیرا اولاً برای زیانده مشکل است که بخشی از خسارت را از بیمه گذار مسئول مطالبه کند و برای بقیه به بیمه گر او مراجعه نماید. به خصوص اینکه معمولاً در قوانین بیمه مسئولیت اجباری، برای زیاندیده حق مراجعه مستقیم به بیمه گر پیشبینی میشود و زیاندیده میتواند حتی بدون مراجعه به مسئول حادثه، خسارت خود را مطالبه کند. از جمله فواید عملی این قاعده مراجعه مستقیم زیاندیدگان به صندوق تأمین خسارت بدنی (در بیمه مرکزی) برای مواردی است که مسئول حادثه شناخته نشود. 


URL : https://www.vekalatonline.ir/articles/156360/واژه-فرانشیز/