پرفسور دکتر ناصر کاتوزیان

دکتر امیر ناصر کاتوزیان - متولد 1310 - ملقب به پدر علم حقوق ایران - اولین دانشجوی فارغ التحصیل مقطع دکترای حقوق(خصوصی) در ایران - استاد تمامِ دانشگاه تهران و

دکتر امیر ناصر کاتوزیان - متولد 1310 - ملقب به پدر علم حقوق ایران - اولین دانشجوی فارغ التحصیل مقطع دکترای حقوق(خصوصی) در ایران - استاد تمامِ دانشگاه تهران و . . .

زندگینامه دکتر کاتوزیان از زبان خودش - اساسنامه بنیاد حقوقی دکتر امیر ناصر کاتوزیان - فقه و دکتر ناصر کاتوزیان - دکتر ناصر کاتوزیان که بود ؟ 

دکتر کاتوزیان متولد 1310  در محله دردار تهران می باشد. دوران ابتدایى اش را در دبستان اقبال در خیابان «شهباز» به اتمام رسانده و دوران دبیرستان را در دبیرستان علمیه طى مى کند و پس از نقل مکان به خیابان «آب منگل» در خیابان رى در همان دبیرستان مى ماند تا اتمام این دوران. دکتر کاتوزیان با کلاس پنجم نظام قدیم رشته علمى را دنبال مى کند و در کلاس ششم آن زمان رشته ادبى را انتخاب مى کند، در همان رشته ادبى در ایران شاگرد اول مى شود و موفق به دریافت مدال درجه 2 علمى براى اولین بار در ایران مى شود؛ همین دریافت مدال مشوق او مى شود براى ادامه تحصیل. او با انتخاب رشته حقوق تحصیلات خود را در دانشگاه ادامه مى دهد و در این رشته موفق به کسب مدال درجه یک علمى این رشته مى شود.

با فوت پدر در سال دوم دانشگاه ضربه بزرگى به دکتر کاتوزیان وارد مى شود و این ضربه باعث مى شود تا او از رفتن به وزارت امورخارجه پشیمان شود و رشته قضا را انتخاب کند. او در این رشته در مقاطع مختلف تا دکترا همواره با عنوان شاگرد اولى فارغ التحصیل مى شود و رساله اش را در سال 1339 باعنوان «وصیت» به پایان مى رساند و به دفعات متعدد به کشورهاى فرانسه و انگلیس و آمریکا سفر مى کند. در آنجا غور و تفحص بسیار مى کند. با این حال علاقه وافر او به فقه باعث مى شود تا مطالعات فراوانى را هم در این زمینه داشته باشد. همین امر باعث مى شود تا زبان عربى را به همان اندازه بداند که در زبان فرانسوى و انگلیسى متبحر شده بود.

در سال 1332 اولین مقاله استاد در مجله کانون وکلاى آن زمان به چاپ مى رسد و سلسله مقالاتش در این باره ادامه پیدا مى کند تا اولین کتاب او تحت عنوان «وصیت همزمان» با اتمام دوره دکترى به چاپ برسد. دکتر ناصرکاتوزیان اولین دانشجوى ایرانى است که موفق به اخذ مدرک دکتراى حقوق در ایران و دانشگاه تهران شده است. او در سال 1333 در سن 23 سالگى ازدواج مى کند که حاصل آن دو فرزند پسر است که یکى از آنها دکتراى روانشناسى بالینى دارد و در حال حاضر مقیم آمریکا است و دیگرى مهندس الکترونیک است و در همان دیار زندگى مى کند.

ایشان در 11 شهریور ماه 1393 به دیار باقی شتافتند.

روحشان شاد و یادشان گرامی

(برای خواندن زندگینــامۀ کامل جنـاب آقــای دکتر کـــاتـوزیـان، کتاب «از کجا آمده ام . . . زندگی من» را مطالعه فرمایید، خواندن این کتاب به تمام علاقه مندان به علم حقوق و تمام دوست داران استاد کاتوزیان، توصیه می شود).

از دکتر ناصر کاتوزیان تاکنون 45 جلد تالیف و تحقیق منتشر شده است که حجم برخی ازآنها به 900 صفحه مى رسد.

استاد کاتوزیان حق بزرگی بر گردن حقوق ایران دارد - خدمات علمی استاد کاتوزیان تا همیشه ماندگار خواهد بود - پدر علم حقوق ایران از قانون جدید خانواده می گوید 

در ادامه به معرفی آثار ارزشمند ایشان می پردازیم(این کارنامه توسط جناب آقای دکتر ناصر کاتوزیان تنظیم شده است):

الف) فهرست کتاب ها

1. مقدمه علم حقوق(تاکنون 42 بار چاپ شده از 1347 به بعد)، آخرین ناشر شرکت سهامی انتشار(1381 به بعد).

2. کلیات حقوق، نظریه عمومی، شرکت سهامی انتشار(1379 به بعد).

3. فلسفه حقوق(3 جلد)، شرکت سهامی انتشار(1377 به بعد).

4. قواعد عمومی قراردادها(5 جلد)، شرکت سهامی انتشار(1372به بعد).

5. عقود معین(4 جلد)، شرکت سهامی انتشار و کتابخانه گنج دانش(1364 به بعد).

6. نظریه عمومی تعهدات، نشر دادگستر، 1380.

7. خانواده(2جلد)، شرکت سهامی انتشار، 1375.

8. اعمال حقوقی، شرکت سهامی انتشار، 1370.

9. ابقاع، نظریه عمومی ـ ابقاع معین، نشر دادگستر(1370 به بعد).

10. الزامهای خارج از قرارداد(ضمان قهری)(2 جلد)، دانشگاه تهران، 1378.

11. تحولات حقوقی خصوصی، دانشگاه تهران، 1380.

12. مسوولیت ناشی از حوادث رانندگی، دانشگاه تهران، 1380.

13. قانون مدنی در نظم کنونی، نشر میزان، 1382.

14. اموال و مالکیت، نشر دادگستر، 1378.

15. وصیت در حقوق مدنی ایران، دانشگاه تهران، 1382.

16. ارث، نشر دادگستر، 1376.

17. حقوق انتقالی، نشر دادگستر، 1375.

18. گامی به سوی عدالت(2 جلد)، دانشکده حقوق، 1379.

19. توجیه و نقد رویه قضایی، نشر دادگستر، 1377.

20. عدالت قضایی، نشر دادگستر، 1378.

21. اثبات و دلیل اثبات(2 جلد)، نشر میزان، 1362(جلد اول)، 1383(جلد دوم).

22. گذری بر انقلاب ایران، شخصی، 1360.

23. درسهایی از عقود معین(2جلد)، کتابخانه گنج دانش، 1381.

24. دوره مقدماتی، حقوق خانواده، نشر دادگستر ، نشر میزان،1380.

25. اعتبار امر قضاوت شده.

26. وقایع حقوقی.

27. آزادی اندیشه و بیان، سازمان ملل .

28. مسوولیت ناشی از عیب تولید، دانشگاه تهران، 1382.

29. سفته، وصیت و ارث، دوره مقدماتی، نشر دادگستر.

30. مبانی حقوق عمومی.

31. گویاتر از گفتارها، انتشارات دانشگاه تهران.

پیشنهاد نامگذاری خیابان کانون وکلا به نام کاتوزیان - پدر علم حقوق ایران کیست ؟ 

ب) فهرست مقالات

با توجه به اینکه پاره ای از مقاله ها(مانند "اثر عقد ضمان" و "عدم تاثیر قوانین درگذشته" و "دوره مقدماتی حقوق مدنی" و "اعتبار قضیه محکومبها") به طور مســـلســــل و در چندیـــن شماره مجله با موضوعهای مختلف چاپ شده و بسیاری از مقاله ها در دسترس نبـــــود، تخـــمین زده میــشود که جمع مقاله ها حدود 400 بشود ـ ناصر کاتوزیان.

1.  "اثر عقد ضمان"، مجله کانون وکلای دادگستری، بهمن 1332 تا دی 1334.

2. "عدم تاثیر قوانین در گذشته"، مجله حقوقی وزارت دادگستری،1342.

3. "تشخیص مطابقت قوانین عادی با قانون اساسی"، مجله حقوقی دادگستری، 1335.

4. "اعتبار قضیه محکوم بها"، مجله حقوقی، در سلسله مقالات متعدد، 1338.

5. "تفسیر قانون"، مجله حقوقی در 2 شماره، 1337.

6. "دوره مقدماتی حقوق مدنی"، مجله حقوقی، 1336.

7. "مرور زمان اجراء اسناد رسمی"، مجله کانون وکلایدادگستری، ش 42، 1334.

8. " مرور زمان اسناد تجاری"، مجله حقوقی، 2 ش، 1336،ش47.

9. "مقدمه ای بر جمهوری اسلامی"، مجله جنبش ، 1357.

10. "صلح و عدالت و نیروی هسته ای"، مجله نگین، ترجمه ازفرانسه، 1331.

11. "دولت خدمتگزار و مسوول به جای دولت حاکم"، مجله جنبش، 1358.

12. "حافظ نظم یا بازوی عدالت"، مجله جنبش، 1359.

13. "خانواده و دولت"، مجله جنبش، 1359.

14. "پیامی به مجلس خبرگان"، مجله جنبش، 1358.

15. "آزادی و حدود آن در اسلام"، 1359.

16. "آزادی مطبوعات و گوشه ای از آئینه تاریخ"، مجله جنبش،1357.

17. "آزادی اندیشه در قانون اساسی و قانون مطبوعات"، ایرانفردا، 1377.

18. "مقدمه ای بر حقوق عمومی"، 1377.

19. "مبانی فلسفی و حقوقی آزادی"، 1376.

20. "اهمیت ذاتی قانون و فنون قانونگذاری"، 1377.

21. "حکومت عقل به جای حکومت زور در روابط بین المللی"،1358.

22. "پیوندهای ناموزون در پیشنویس قانون اساسی"، 1358.

23. "نقدی تحلیلی بر پیشنویس قانون اساسی"، 1358 در چندمقاله.

24. "لزوم پاسداری از قانون اساسی"، 1358.

25. "در جستجوی راه وحدت"، مجله جنبش، 1358.

26. "جایگاه حقوق اسلامی در نظم حقوقی"، 1368.

27. "شوراهای محلی و دموکراسی"، مجله جنبش، 1358.

28. "دانشگاه در جهان امروز"، 1363.

29. "طرح سازمان ملی دانشگاهیان و دورنمای اداره دانشگاهها"، 1357.

30. "آرایش یا پیرایش"، 1358.

31. "بی اعتباری رژیم و نقش دادگستری"، 1357.

32. "تحولات نظام حقوقی پس از انقلاب اسلامی"، 1358.

33. "درباره دادگاه خلق دولت"، 1357.

34. "ثروت خاندانهای سلطنتی و نحوه رسیدگی به آن"، 1357.

35. "قوانین کیفری خفیف تر"، مجله دانشکده، 1370 .

36. "جرایم مطبوعاتی"، 1376.

37. "امر به معروف و نهی از منکر یا عامل انقلاب فرهنگی وسیاسی"، 1357.

38. "گذری بر انقلاب ایران"، 1360.

39. "پیوند مذهب و انقلاب در ایران"، 1358.

40. "سکوت تحمیلی"، مجله جنبش، 1359.

41. "جشن استقلال الجزایر و آموختنیها"، مجله جنبش، 1359.

42. "شکوه همبستگی ملی و پاسداری از آن"، 1357.

43. "تفسیر و اجرای قوانین در سایه قانون اساسی"، 1375.

44. "ارتباط فقه با حقوق و نقش آن در قانونگذاری"، خراسان، ش 91 - 14490.

45. "قوه قضائیه باید از سیاست پرهیز کند"، مجله پیام امروز، ش33، 1370.

46. "حقوق، رسوب تاریخی اخلاق"، ایران فردا، ش 10.

47. "عدالت معاوضی در قراردادها"، 1372.

48. " گذشته و آینده: دو نیم از یک حقیقت"، مجله کانون وکلا، دوره جدید، ش 5 و 6.

49. "استصحاب: حکومت یقین بر شک"، نشریه دانشکده حقوق، 1360.

50. "سخنی درباره عدالت"، مجله عدالت، 1372.

51. "فلسفه فقه"، مجله نقد و نظر، 1375.

52. "عدالت"، نشریه دانشکده.

53. "سیر پیدایش اندیشه شخصیت حقوقی وقف در اسلام"، میراث جاویدان، 1372.

54. "مسوولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی"، مجله دانشکده حقوق، ش 25.

55. "تحول نهاد وقف و دورنمای آینده آن"، نشریه دانشکده حقوق، مجله نقد و نظر، 79 - 1378.

56. "توجیه و مبنای تضامن غاصبان (ترتب ایادی) در فقه"، میراث جاویدان.

57. "حق حبس و تسلیم منفعت در اجاره اشخاص"، مجله حقوقی دادگستری، 1339.

58. "نقدی تحلیلی بر قانون روابط موجر و مستاجر مصوب1376/5/26"، مجله دانشکده، 1376.

59. "سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق"، مجله دانشکده حقوق، ش 21.

60. "تعلیق در تعهدات، تحولات حقوق خصوصی"، دانشگاه تهران.

61. "مبنای حقوقی انفساخ عقد جایز در اثر مرگ و حجر یکی ازدو طرف"، مجله دانشکده حقوق، ش 25.

62. "طبیعت قراردادهای الحاقی"، مجله مجتمع قضایی قم، 1377.

63. "اثر قراردادها در مسوولیت مدنی"، مجله حقوقی دادگستری، ش 4.

64. "استنباط احکام مدنی از قوانین"، مجله حقوقی دادگستری، ش 1، 1342.

65. "تضمین ایمنی بیع"، مجله حقوق دادگستری، ش 6.

66. "نقش قراردادهای خصوصی در نکاح"، مجله دانشکده حقوق، ش 30.

67. "ضمانت اجرای ماده 284 قانون تجارت"، مجله حقوقیوزارت دادگستری، 1338.

68. "فقه سنتی، فقه پویا"، پیام هاجر، 1366.

69. "خطای ورزشی و مسوولیت ورزشی"، مجله دانشکده حقوق، 1372.

70. "اهمیت شناخت مبنای التزام به عقد و تحول آن در تاریخ حقوق"، مجله دانشکده حقوق.

71. "ارزش سنت و جذبه عدالت در توارث همسران"، مجله دانشکده حقوق و نقد و نظر، 1378.

72. "معمای تجدید نظر در احکام و تعارض نیروهای اجتماعی"، مجله دانشکده حقوق.

73. "عصر تجربه و حقوق تجربی، اصول جبران خسارت در نظام حقوقی امریکا"، مجله دانشکده حقوق، 1377.

74. "Lesion Contriacts" مجله دانشکده حقوق ایران و دانشکده حقوق ویسکانسین، 1970.

75. "مظلومی به نام دانشگاه"، مجله جنبش، 1359.

76. "حاکمیت در جمهوری اسلامی"، مجله جنبش، ش 53 و 54، 12 شهریور 1358.

77. "حقوق و اخلاق"، مجله جنبش، نهم مهر 1358.

78. "شورای نگهبان و سوء تفاهم"، مجله جنبش، 1358.

79. "ما و قانون اساسی"، مجله جنبش، 1358.

80. "ابهام در وضع دانشگاه"، مجله جنبش، 1358.

81. "بعدی تازه و خطرناک در انقلاب ایران"، مجله جنبش، 1358.

82. "منطقه ای کردن انتخابات یا تجزیه حق حاکمیت"، مجله جنبش، 1358.

83. "پیوند مذهب و انقلاب در ایران"، مجله جنبش، 1358.

84. "خبر تاسفآور هفته"، مجله جنبش، 1358.

85. "دادگستری در انتظار تجربه ای تازه"، مجله جنبش، 1358.

86. "انقلاب فرهنگی و تعطیل دانشگاهها"، مجله جنبش، 1359.

87. "سرنوشت قانون اساسی در قوه قضائیه"، انقلاب اسلامی، 1359.

88. "پیمان آزادی گروگانها"، میزان، انقلاب اسلامی، 1359.

89. "مبانی نظم و آرامش در دانشگاه"، 1359.

90. "گذری بر تدوین اولین پیشنویس قانون اساسی"، نشریه حقوق اساسی، 1382.

91. "سهم عدالت در قضاوت"، مجله دانشکده حقوق، 1382.

92. "کارشناسی، علم و تجربه در خدمت عدالت"، مجله جنبش، 1358، مجله دانشکده حقوق، 1382.

93. "رابطه فقه و حقوق"، نامه مفید، ش 42، 1383.

94. "اصول منطقی حاکم بر تفسیر قانون اساسی"، مجله دانشکده حقوق، 1384.

95. "اماره و اثبات"، مجله دانشکده حقوق، 1384.

96. "آیین رسیدگی به اصالت سند"، مجله دانشکده حقوق، 1383.

97. "پژوهش در خدمت عدالت"، مجله دانشکده حقوق، 1383.

98. "ستایش قرارداد یا اداره قرارداد"، مجله دانشکده حقوق،1380.

99. "نقد قانونگرایی افراطی"، دانشکده حقوق، 1379، نقد و نظر، سال 6، ش 3 و4.

100. "سهم عدالت در زندگی اجتماعی و حقوقی"، مجله دانشکده حقوق.

101. "تطور حقوق مدنی"، مجله همبستگی، ش 33، 1379.

102. "حقوق زنان"، یاس نو، ش 208، 1382.

103. "بررسی قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلابدر امور مدنی"، اطلاعات، 1379.

104."جرم سیاسی و حمایت از مجرمان سیاسی"، حیات نو، 1379.

105. "اهمیت و اثر اخلاق اسلامی و دستاوردهای علوم جدید درسیاست کیفری"، جهان اندیشه، سال 1، ش 7، 1359.

106. "گر ایمن کنی مردمان را به داد"، اطلاعات، 5 اردیبهشت1380.

107. "نیرنگ به قانون در روابط موجر و مستاجر"، مجله دانشکده حقوق، 1378.

108. "توالد بدون عشق"، مجله کانون وکلا.

109. "مسوولیت ظهرنویسان و ضامنان چک"، مجله کانون وکلا.

110. "دعوای اخذ به شفعه"، مجله کانون وکلا.

111. "احراز رشد کودک پس از بلوغ، نقد رویه قضایی"، مجله کانون وکلا.

112. "ماهیت و آثار قولنامه"، مجله کانون وکلا.

113. "دعاوی قولنامه همراه با وجه التزام"، مجله کانون وکلا.

114. "معامله وکیل با خود"، مجله کانون وکلا.

115. "ماهیت و قلمرو دیه، زیان ناشی از جرم"، مجله دانشکده حقوق، مجله کانون وکلا164.